تاریخی

                                                        معنی کلمه چنگیز

درمورد معنی لقب تموچین(چنگیزخان) که یکی ازامپراطوران بزرگ وخون ریزتاریخ بشری است معانی زیادی آورده شده است که مادراینجا  نمونه های از مشهورترین آنها را ذکرکرده ایم.

   «لقبی که به نخستین فرمانروای قلمرو مغولان تموچین درقوریلتای سال 1206م به روایت منابع به پیشنهاد مردی که الهام الهی راپذیرفته بودداده شد،یعنی چنگیزخان برای خودوی محفوظ ماند.درمشرق زمین این لقب را به معنی «خان بزرگ» تلقی می کردند.پل پیلوکلمه چنگیزرا مشتق از«دنگیز»دریا می داند (هم چون لقب تبتی دلائی لاما مساوی با کشیش اقیانوس )،اما این لقب هنوز نیزکاملاتوجیه نشده است»(اشپولر، میرآفتاب ،1387: 272)

     رشیدالدین می گوید:«چنگیزجمع چینگ است وچنگیز بنای مبالغه چینگ پس مراد ازچنگیز شاه شاهان است »وپس درجای دیگرمی افزاید:«معنی چینگ «قوی وسخت»ودرشجرۀ ترک «بزرگ وقوی»معنی شده است که آن را به صورت جمع استعمال کردند وچنگیز گفتند.می توان حدس زد که احتمالاچنگیز،نام «روان نیکی»بوده که ازقدرت وصلابت نیز بهره داشته است.(بیانی ،1386 :18)

     پریستاک درمقایسه نام آتیلا با نام چنگیزخان که معنی چنگیزخان را حکمران اقیانوس آورده است.درضمن درمورد معنی آتیلاآورده که آزـ تیلابه معنی «اقیانوس،سماوی،محیط برکل،حکمران جهان» می باشد.(حسن اف،جلیلی نیا،1386: 305 (

     درتاریخ جهانی آورده شده که تموچین پس ازشکست دادن قبایل همسایه وبخصوص نایمان ها«چنگیزخان»امپراطورانعطاف ناپذیر معروف شد. (دولاندلن ،بهمنش. 1387:436)

     در درپاورقی تاریخ تمدن ذکرشده که چنگیزخان به معنی خان بزرگ می باشد.(لوکاس ،آذرنگ ،1384: 532 )

     درتارخ اسلام آورده شده که: وقتی چنگیزخان چندان قدرتمندشددرسال 1206مدرانجمنی عنوان ممتازچنگی خان پیداکردکه هنوزدرمعنی درست این کلمه اختلاف است واحتمالا ممکن است به معنی خان همچون اقیانوس باشد.(کمبریج ،آرام،225:1385)        «تموچین به زودی ازجانب اکثرطوایف به عنوان فرمانروا انتخاب شدوبه نام چنگیزخان خوانده دشدیعنی خان محیط یا خان اعظم. (زرین کوب ،ص 521 ) 

     «وی توانست درجنگهای داخلی میان قبایل ،موقعیت برترخودرانشان داده وطی مراسمی دریک شورای بزرگ میان رﺅسای قبایل که به اصطلاح قوریلتای نامیده می شد،درسال 602هجری(میلادی1206)به عنوان خان بزرگ انتخاب شود.دراینجا بودکه نام تموچین به چنگیزخان ،یعنی جنگجوی برترتغییریافت.( جعفریان )